Dat dit dieet mijn leven heeft veranderd, is een understatement. Ik was, zoals zo velen met chronische migraine, zo veel verloren wat me lief was. Hobby’s, vrijheid, zorgeloosheid. Dat ik dit weer terug heb kunnen vinden maakt me ontzettend dankbaar en dat gun ik iedereen. Maar voordat ik pasta en croissantjes voor goed zou opgeven, wilde ik wat onderzoek doen. 

Want er heerst ook veel scepsis over voeding en migraine. Mijn neuroloog beweerde in ons eerste gesprek stellig dat ‘leefstijl’ niets zou doen. Tegelijkertijd is er groeiende aandacht voor het ketogeen dieet in internationale wetenschap, met name voor ziekten in de hersenen. 

Het effect op epilepsie

In de jaren 20 van de vorige eeuw, ontdekten artsen dat het ketogeen dieet het aantal epileptische aanvallen bij kinderen kon verminderen. Honderd jaar later en het dieet wordt ingezet als behandeling. Vooral wanneer alle andere medicatie niet werkt. In sommige gevallen worden deze kinderen volledig aanvalsvrij. 

Deze ontdekking maakt nieuwsgierig, als ketose zo’n groot effect kan hebben op de hersenen van mensen met epilepsie, waarom dan niet bij andere neurologische aandoeningen?

Onderzoek naar Alzheimer

Ook bij de ziekte van Alzheimer kijken onderzoekers steeds vaker naar ketose. Bij deze aandoening lijken hersencellen minder goed glucose te kunnen gebruiken. Ketonen kunnen dan dienen als alternatieve energiebron. 

De eerste onderzoeken laten zien dat sommige mensen tijdelijk verbetering ervaren in geheugen, aandacht en dagelijks functioneren. Dat betekent niet dat een ketogeen dieet Alzheimer kan genezen, maar wel dat het mogelijk een ondersteunende rol kan spelen. Er is nog meer onderzoek nodig voordat hierover harde conclusies kunnen worden getrokken.

Andere hersenaandoeningen zoals psychoses

Naast epilepsie en Alzheimer wordt onderzocht of ketose voordelen kan hebben bij onder andere de ziekte van Parkinson, multiple sclerose en traumatisch hersenletsel, depressie en psychoses. Hoewel de resultaten nog wisselend zijn, delen deze aandoeningen één opvallende overeenkomst: de energievoorziening van de hersenen lijkt een belangrijke rol te spelen. En precies daar komt migraine ook om de hoek kijken.

Waarom zou een ketogeen dieet kunnen helpen bij migraine?

Migraine is een ziekte die moeilijk onderzocht kan worden, omdat het plaatsvind in de hersenen. Wel weten we dat tijdens een aanval complexe veranderingen plaatsvinden. Bij sommige mensen lijken hersencellen moeite te hebben om voldoende energie te produceren, waardoor ze gevoeliger worden voor prikkels en sneller ontregelen.

1. Ketonen: een alternatieve brandstof 

Normaal gesproken draaien je hersenen vrijwel volledig op glucose. Tijdens een ketogeen dieet schakelt je lichaam over op vetverbranding en maakt het ketonen aan. Deze ketonen kunnen door de hersenen worden gebruikt als alternatieve brandstof.

Verschillende onderzoekers denken dat migrainehersenen moeite hebben om altijd voldoende energie beschikbaar te hebben. Ketonen lijken efficiënter door de mitochondriën – de energiefabriekjes van onze cellen – te worden verwerkt. Hierdoor beschikken de hersencellen over een betere energievoorziening. 

Zie het als een hybride auto. Wanneer de ene brandstof minder goed beschikbaar is, kan worden overgeschakeld op een andere energiebron. 

2. Minder prikkelbare hersencellen

Mensen met migraine hebben een verhoogde gevoeligheid voor prikkels. Fel licht, harde geluiden, stress, hormonale schommelingen of slaaptekort kunnen al voldoende zijn om een aanval uit te lokken.

Onderzoek suggereert dat ketonen de activiteit van zenuwcellen kunnen stabiliseren. Ze lijken de balans tussen stimulerende en remmende signalen in de hersenen te beïnvloeden, waardoor zenuwcellen minder snel overactief worden.

Dat is interessant, omdat een vergelijkbaar mechanisme ook wordt gezien bij epilepsie. Hoewel migraine en epilepsie verschillende aandoeningen zijn, delen ze bepaalde kenmerken van verhoogde prikkelbaarheid van hersencellen.

3. Minder ontsteking

Tijdens een migraineaanval ontstaan verschillende ontstekingsprocessen in en rondom het zenuwstelsel. Daarnaast neemt de hoeveelheid oxidatieve stress toe: een vorm van celschade die ontstaat door een overmaat aan vrije radicalen.

Ketonen lijken ontstekingen in het lichaam te remmen en de werking van mitochondriën te verbeteren. Daardoor kunnen hersencellen mogelijk beter omgaan met de stress die voorafgaat aan een migraineaanval.

Wat laat het onderzoek zien?

Naast de mensen die zichzelf als proefkonijn hebben behandeld met dit dieet, zijn er slechts een aantal kleine wetenschappelijke studies naar dit onderwerp. Daarnaast is er in de VS een arts die zijn migraine patiënten uitsluitend behandeld met het dieet, en met succes (Dr. Josh Turknett). 

Er bestaat een nuttig literatuuronderzoek van onderzoeksbureau Frontiers uit 2023. Zij hebben 10 wetenschappelijke studies over dit onderwerp met elkaar vergeleken.  

De verschillende klinische studies laten zien dat mensen die een ketogeen dieet volgen gemiddeld minder migraineaanvallen ervaren. Ook rapporteren sommige deelnemers van de onderzoeksgroepen minder hevige aanvallen, een lager gebruik van aanvalsmedicatie en een verbetering van hun kwaliteit van leven. Dit kan ik uit eigen ervaring bevestigen. 

Conclusie

Onderzoekers denken dat ketonen de hersenen kunnen voorzien van een stabielere energiebron, zenuwcellen minder prikkelbaar maken en ontstekingsprocessen kunnen beïnvloeden. Een gouden combinatie dus, voor ons als migraine patiënten. Toch is er nog niet voldoende bewijs, om te stellen dat het dieet voor elke migrainepatiënt werkt. 

Hopelijk komt hiervoor nog een grootschalige studie. Tot die tijd hoop ik dat deze informatie je nieuwsgierig heeft gemaakt. Voor mij was het in elk geval genoeg bewijs om het dieet te testen. 

Bronnen: 

Neri et al. (2023) – Ketosis and migraine: A systematic review and meta-analysis.

Caminha et al. (2022) – Efficacy and tolerability of ketogenic diets for migraine prevention.

Neal et al. (2008) – The ketogenic diet for childhood epilepsy.

Martin-McGill et al. (2020) – Ketogenic diets for drug-resistant epilepsy.

Schoeler et al. (2021) – Ketogenic therapies in Alzheimer's disease.